01Najważniejsze Informacje
- Czarnogóra wyeksportowała w 2023 roku towary o wartości 722,52 mln dolarów, o 1,88% mniej niż 736,36 mln dolarów w 2022 roku.
- Paliwa mineralne zajęły pierwsze miejsce we wszystkich kategoriach z udziałem 36,65% (264,82 mln dolarów). Kwota ta obejmuje energię elektryczną sprzedawaną przez podmorski kabel łączący Czarnogórę z Włochami.
- Serbia odpowiadała za 28,56% eksportu (206,36 mln dolarów), a wraz z Bośnią i Hercegowiną oraz Słowenią, te byłe jugosłowiańskie państwa sąsiednie odpowiadały za 50,86% całości.
- Aluminium i wyroby z aluminium odpowiadały za 11,69% (84,46 mln dolarów), mimo że główna huta aluminium w kraju zaprzestała w 2023 roku produkcji aluminium pierwotnego.
02Trend 5-letni
| Rok | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|
| Wartość | $463,2mln | $409,8mln | $515,9mln | $736,4mln | $722,5mln |
03Najważniejsze Rynki Eksportowe (2023)
| Pozycja | Partner | Wartość | Udział |
|---|---|---|---|
| 1 | Serbia | $206,4mln | 28,6% |
| 2 | Bośnia i Hercegowina | $81,7mln | 11,3% |
| 3 | Słowenia | $79,4mln | 11,0% |
| 4 | Obszary, npoz. | $39,2mln | 5,4% |
| 5 | Czechy | $32,1mln | 4,4% |
| 6 | SRA Hongkong (Chiny) | $31,2mln | 4,3% |
| 7 | Luksemburg | $30,3mln | 4,2% |
| 8 | Szwajcaria | $27,1mln | 3,8% |
| 9 | Albania | $24,2mln | 3,3% |
| 10 | Niemcy | $23,2mln | 3,2% |
04Najważniejsze Kategorie Eksportowe (2023)
| Pozycja | Kategoria | Wartość | Udział |
|---|---|---|---|
| 1 | Paliwa mineralne, oleje mineralne i produkty ich destylacji; Substancje bitumiczne; Woski mineralne | $264,8mln | 36,7% |
| 2 | Aluminium i artykuły z aluminium | $84,5mln | 11,7% |
| 3 | Drewno i artykuły z drewna; Węgiel drzewny | $53,7mln | 7,4% |
| 4 | Napoje, wódki i ocet | $45,3mln | 6,3% |
| 5 | Produkty farmaceutyczne | $44,8mln | 6,2% |
| 6 | Mięso i podroby jadalne | $27,9mln | 3,9% |
| 7 | Reaktory jądrowe, kotły, maszyny i urządzenia mechaniczne; Ich części | $26,9mln | 3,7% |
| 8 | Rudy, żużel i popiół | $24,5mln | 3,4% |
| 9 | Pojazdy inne niż tabor kolejowy lub tramwajowy oraz ich części i akcesoria | $17,3mln | 2,4% |
| 10 | Maszyny i urządzenia elektryczne oraz ich części; Rejestratory i odtwarzacze dźwięku, rejestratory i odtwarzacze obrazu i dźwięku oraz części i akcesoria do tych artykułów | $13,6mln | 1,9% |
05Mapa Partnerów Handlowych
06Analiza
Eksport energii elektrycznej ukryty w kategorii paliw
Czarnogóra wyeksportowała w 2023 roku towary o wartości 722,52 mln dolarów, o 1,88% mniej niż 736,36 mln dolarów w 2022 roku. Paliwa mineralne zdecydowanie dominowały we wszystkich kategoriach, odpowiadając za 36,65% całości, czyli 264,82 mln dolarów. To wyjątkowo wysoki udział jak na kraj, który nie wydobywa własnej ropy naftowej ani gazu. Energia elektryczna jest klasyfikowana pod kodem HS 2716, który należy do działu 27, tego samego działu taryfowego obejmującego paliwa mineralne i oleje. Podmorskie połączenie elektroenergetyczne Czarnogóry z Włochami to kabel o długości 445 kilometrów, którego przepustowość docelowo ma osiągnąć 1 200 megawatów. Połączenie to pomogło przekształcić kraj w eksportera netto energii elektrycznej. Część wartości przypisanej do paliw mineralnych niemal na pewno odzwierciedla sprzedaż energii elektrycznej, a nie tradycyjny handel paliwami. Czarnogóra nie wydobywa ropy naftowej i nie prowadzi krajowego przerobu ropy, dlatego tak duży udział tej kategorii musi mieć inne wyjaśnienie niż konwencjonalny eksport produktów naftowych.
Aluminium i wyroby z aluminium odpowiadały za 11,69% (84,46 mln dolarów), mimo poważnego wstrząsu, który dotknął stojącą za tym przemysł. Huta KAP w Czarnogórze zakończyła produkcję aluminium pierwotnego w maju 2023 roku, po 52 latach działalności. Zamknięcie nastąpiło po sporze dotyczącym cen energii elektrycznej, jednak walcownia i zakłady produkujące stopy nadal działały, wykorzystując importowany metal. Oznacza to, że Czarnogóra eksportuje obecnie wyroby aluminiowe wytwarzane w dużej mierze z zagranicznych surowców, zamiast metalu wytapianego z własnych złóż boksytu. Drewno i wyroby z drewna odpowiadały za 7,44% (53,75 mln dolarów), a napoje, napoje spirytusowe i ocet za 6,27% (45,33 mln dolarów). Plantaže, jeden kompleks winiarski o powierzchni ponad 2 000 hektarów, określa się jako największy tego rodzaju obiekt w Europie i eksportuje wino do ponad 40 krajów. Produkty farmaceutyczne odpowiadały za 6,20% (44,80 mln dolarów), a mięso za 3,86% (27,89 mln dolarów). Maszyny stanowiły 3,72% (26,87 mln dolarów), rudy 3,40% (24,54 mln dolarów), pojazdy 2,40% (17,34 mln dolarów), a maszyny i urządzenia elektryczne zamykały pierwszą dziesiątkę z udziałem 1,88% (13,57 mln dolarów).
Byłe jugosłowiańskie państwa sąsiednie kupują ponad połowę całego eksportu
Serbia odebrała w 2023 roku 28,56% eksportu Czarnogóry o wartości 206,36 mln dolarów, więcej niż jakikolwiek inny kraj. Na drugim miejscu znalazła się Bośnia i Hercegowina z udziałem 11,30% (81,66 mln dolarów), a Słowenia odpowiadała za 11,00% (79,44 mln dolarów). Łącznie te trzy byłe republiki jugosłowiańskie odpowiadały za 50,86% całkowitej wartości eksportu. Tak duża koncentracja jest wynikiem dziesięcioleci wspólnej infrastruktury, nakładających się łańcuchów dostaw i regionalnych umów handlowych, które powstały jeszcze przed uzyskaniem przez Czarnogórę niepodległości w 2006 roku. Ciężarówki i wagony towarowe nadal przewożą towary przez te granice w podobny sposób jak wtedy, gdy wszystkie cztery kraje należały do tego samego państwa federalnego, a członkostwo w CEFTA utrzymało cła na tyle niskie, że wcześniejsze wzorce handlowe nigdy nie musiały całkowicie zaniknąć.
Kategoria oznaczona jako "Obszary, niesklasyfikowane" odpowiadała za 5,43% (39,23 mln dolarów), stanowiąc statystyczną kategorię zbiorczą, której dane celne nie pozwalają przypisać do jednego kraju. Czechy odpowiadały za 4,44% (32,10 mln dolarów), a SRA Hongkong (Chiny) za 4,31% (31,16 mln dolarów). Luksemburg odpowiadał za 4,19% (30,28 mln dolarów), a Szwajcaria za 3,75% (27,12 mln dolarów). Te trzy ostatnie kierunki mają nieproporcjonalnie duży udział w porównaniu z niewielką gospodarką Czarnogóry. Taki układ często wynika z działalności finansowej lub handlu metalami prowadzonego za pośrednictwem tych jurysdykcji, a nie z rzeczywistej lokalnej konsumpcji czarnogórskich towarów. Albania odpowiadała za 3,34% (24,16 mln dolarów), a Niemcy zamykały pierwszą dziesiątkę z udziałem 3,21% (23,19 mln dolarów).
Eksport osiągnął szczyt w 2022 roku i od tego czasu nieznacznie spada
Wartość eksportu rosła systematycznie przez trzy kolejne lata, zanim zaczęła spadać. W 2019 roku wyniosła 463,20 mln dolarów, w 2020 roku spadła do 409,85 mln dolarów, gdy pandemia zakłóciła handel, a następnie w 2021 roku wzrosła do 515,92 mln dolarów. W 2022 roku gwałtownie zwiększyła się do 736,36 mln dolarów, osiągając najwyższy poziom w analizowanym okresie, po czym w 2023 roku spadła do 722,52 mln dolarów.
Wzrost z 2022 roku był ściśle związany z globalnym wzrostem cen energii w tym samym roku. Taki układ dobrze współgra z tym, jak duża część obecnego eksportu Czarnogóry przypada na kategorię paliw mineralnych. Mała gospodarka tak silnie narażona na wahania cen energii elektrycznej i metali będzie nadal odnotowywać większe zmiany wartości eksportu pod wpływem globalnych cykli cen surowców niż wydarzeń zachodzących wewnątrz samej Czarnogóry. Zamknięcie huty KAP zwiększa dodatkowo niepewność. Eksport aluminium jak dotąd utrzymuje się dzięki przejściu od produkcji pierwotnej do przetwarzania importowanego metalu. Ten model zależy od łańcucha dostaw, nad którym kraj nie ma pełnej kontroli, przez co druga największa kategoria eksportowa Czarnogóry jest bardziej narażona na koszty transportu i zagraniczne ceny metali niż w czasach, gdy zakład nadal wytapiał metal z własnej rudy.