Exporthandelsgegevens Kazachstan: 78,74 miljard dollar in 2023, een stijging van 3,41%

Ruwe olie domineert de exporteconomie van Kazachstan

Kazachstan exporteerde in 2023 voor 78,74 miljard dollar aan goederen, een stijging van 3,41% ten opzichte van de 76,14 miljard dollar in 2022. Minerale brandstoffen stonden met een enorme marge bovenaan elke exportcategorie, met 58,93% van het totaal, ter waarde van 46,40 miljard dollar. Die olie beweegt zich grotendeels via één stuk infrastructuur. Het Caspian Pipeline Consortium vervoert ruwe olie van het Tengiz-veld in het westen van Kazachstan, dat dwars door Zuid-Rusland loopt, naar de CPC-terminal in Novorossiysk aan de Zwarte Zee, waar het wordt geladen op tankers die op weg zijn naar wereldwijde kopers. Geen enkele andere categorie komt ook maar in de buurt van de omvang van dat oliebedrijf. De grootste velden van Kazachstan, Tengiz en Kashagan, liggen onder de Kaspische Zee en de kustlijn ervan en zijn in de loop van tientallen jaren ontwikkeld door een mix van Kazachs staatseigendom en grote buitenlandse oliemaatschappijen die ernaast werken.

Ertsen, slakken en as stonden op een verre tweede plaats met 6,32% ($4,98 miljard). Kazachstan produceerde in 2025 ongeveer 40% van het uranium in de wereld via zijn staatsbedrijf Kazatomprom, een bedrijf dat groot genoeg is om naast andere gedolven ertsen een echte stempel op deze categorie te drukken. Anorganische chemicaliën en ijzer en staal volgden vrijwel gelijk, met elk 5,52% ($4,35 miljard), en koper en artikelen daarvan voegden 4,09% ($3,22 miljard) toe. Granen completeerden de grotere categorieën met 2,77% ($2,18 miljard), een herinnering dat de uitgestrekte steppelandbouwgronden van Kazachstan nog steeds reële hoeveelheden tarwe exporteren, zelfs in een handelsprofiel dat sterk neigt naar olie en metalen. Al deze categorieën, olie, uranium, staal, koper, tarwe, komen rechtstreeks uit de grond of van het land. Kazachstan verkoopt wereldwijd veel meer grondstoffen en halfbewerkte materialen dan eindproducten.

Italië overtreft China vanwege wie eigenaar is van de olievelden van Kazachstan

Italië absorbeerde 18,84% van de Kazachse export in 2023, ter waarde van 14,84 miljard dollar, nipt hoger dan China met 18,74% ($14,76 miljard). Die rangschikking ziet er verrassend uit op een kaart, aangezien Italië duizenden kilometers verwijderd is van het geheel door land omgeven Kazachstan, terwijl China er een lange grens mee deelt. Eni, het Italiaanse energiebedrijf, heeft een belang van 29,25% in het Karachaganak-veld en 16,81% in Kashagan, twee van de drie gigantische velden die de olie-export van Kazachstan voeden. Eigendom, en niet geografie, verklaart waarom zoveel Kazachse ruwe olie als export naar Italië wordt geteld.

Rusland staat op de derde plaats met 12,43% ($9,79 miljard), een relatie die evenzeer wordt gevormd door de geografie van de pijplijn als door de directe verkoop, aangezien de CPC-route naar Novorossiysk dwars door Russisch grondgebied loopt. Nederland voegde 5,15% ($4,06 miljard) toe, een gemeenschappelijk aanvoerpunt voor ruwe olie die de Europese raffinagenetwerken binnenkomt, en Turkije droeg 5,04% ($3,97 miljard) bij. Zuid-Korea nam 4,84% ($3,81 miljard) in beslag, en Oezbekistan voegde 3,99% ($3,14 miljard) toe, het buurland van Kazachstan in het zuiden en een herinnering dat niet al deze handel olie betreft die bestemd is voor verre raffinaderijen. Frankrijk leverde 3,75% ($2,95 miljard), en Roemenië voegde 3,51% ($2,77 miljard) toe, de thuisbasis van raffinaderijen die ruwe olie uit de Kaspische Zee verwerken. Griekenland sloot de top tien af met 2,82% ($2,22 miljard). Samen vertegenwoordigden Italië, China en Rusland 50,02% van de totale exportwaarde, terwijl de helft van alles wat Kazachstan in het buitenland verkocht, geconcentreerd was in slechts drie relaties.

De export is sinds het dieptepunt van de pandemie met een derde gegroeid

Het exporttotaal van Kazachstan is sinds het dieptepunt van 2020 ongelijkmatig maar aanhoudend gestegen. Deze bedroeg in 2019 58,07 miljard dollar en daalde vervolgens tot 41,87 miljard dollar in 2020 toen de pandemie de vraag naar olie en de prijzen wereldwijd trof. De olieprijs herstelde zich tot 53,07 miljard dollar in 2021 en steeg vervolgens scherp naar 76,14 miljard dollar in 2022 toen de olieprijzen wereldwijd enorm stegen. Het cijfer voor 2023 van 78,74 miljard dollar, een stijging van 3,41% op jaarbasis, breidde die winst uit in plaats van er iets van terug te geven.

Dat patroon onderscheidt Kazachstan van olie-afhankelijke economieën waarvan de exporttotalen terugvielen zodra de prijspiek van 2022 was afgekoeld. Kazachstan bleef daarentegen groeien, ook al daalden de mondiale energieprijzen na hun piek. Hogere productievolumes, en niet alleen hogere prijzen, verklaren waarschijnlijk een deel van die veerkracht, aangezien Kazachstan jarenlang heeft gewerkt aan het uitbreiden van de productie uit zijn belangrijkste velden en het diversifiëren van de hoeveelheid ruwe olie die de capaciteitslimieten van de CPC-pijpleiding kan overschrijden. Een land dat zo afhankelijk is van één enkele grondstof en één enkele doorvoerroute, zal altijd een reëel risico met zich meebrengen. Elke verstoring langs de CPC-route, of het nu gaat om weersomstandigheden, mechanisch falen of het soort regionaal conflict dat de scheepvaart in de Zwarte Zee de afgelopen jaren periodiek heeft bedreigd, heeft een buitensporig vermogen om het gehele exporttotaal van Kazachstan in beweging te brengen. Toch laten de cijfers voor 2023 zien dat er ruimte is voor een exportbasis die kan groeien, in plaats van dat deze tegen zijn grenzen aanloopt.