Moğolistan İhracat Verileri: 2023'te 15,18 milyar dolar, %20,92 artış

Kömür ve Bakır, Moğolistan'ın Sattıklarının Çoğunu Oluşturuyor

Moğolistan, 2023 yılında 15,18 milyar dolar değerinde mal ihraç etti; bu, 2022'deki 12,56 milyar dolara göre %20,92'lik bir artış anlamına geliyor. Neredeyse tamamen koklaşabilir kömürden oluşan mineral yakıtlar, toplamın %61,11'ini oluşturarak 9,28 milyar dolar değerle tüm kategorilere açık ara liderlik etti. Moğolistan'ın kömür ihracatı 2023 yılında yıllık bazda %110,5 artarak 66,70 milyon tona ulaştı ve bu hacmin %99,5'i Çin'e teslim edildi. Bu kömürün büyük bölümü, ülkenin hiçbir limanı olmadığı için herhangi bir Moğol limanından deniz yoluyla gönderilmek yerine, birkaç kara sınır kapısından kamyon veya demiryoluyla güneye, Çin topraklarına taşınıyor. Çoğunlukla bakır konsantresinden oluşan cevherler, cüruf ve kül ise %23,67'lik (3,59 milyar dolar) ek pay sağladı. Madencilik, genel olarak Moğolistan'ın ulusal ihracatının yaklaşık %90'ını ve GSYH'sinin üçte birini oluştururken, Oyu Tolgoi bakır ve altın madeni ülkenin en büyük özel sektör işvereni konumunda. Kömür ve cevher birlikte, Moğolistan'ın yurt dışına gönderdiği malların yaklaşık %85'ini tek başına oluşturuyor. Oyu Tolgoi de son yıllarda açık ocak madenciliğinden büyük ölçekli bir yer altı genişlemesine geçti; bu değişim, yüzeydeki yataklar tükendiğinde üretimin azalması yerine bakır ve altın üretiminin onlarca yıl boyunca artmaya devam etmesini amaçlıyor.

Çoğunlukla altından oluşan kıymetli metaller ve mücevherler %5,02 (762,00 milyon dolar) katkı sağladı. Büyük ölçüde kaşmir elyafından oluşan yün ise %2,64 (400,27 milyon dolar) pay aldı. Moğolistan, Çin'in ardından dünyanın en büyük ikinci ham kaşmir üreticisi ve küresel üretimin yaklaşık %20'sini sağlıyor. Moğolistan bozkırlarında çoban aileler tarafından yetiştirilen milyonlarca keçi, bu sektörün temelindeki ham elyafı sağlıyor; bu, ihracat listesinin geri kalanına hâkim olan sermaye yoğun madenlerden çok farklı bir ekonomik temel. Tuz, taş ve çimento ürünleri %1,79 (272,43 milyon dolar), et ise %1,13 (171,69 milyon dolar) katkı sağladı. İşlenmiş balık ve et %0,92 (139,60 milyon dolar), meyve ve kuruyemişler ise %0,76 (115,42 milyon dolar) pay aldı. Bakırdan mamul ürünler %0,71 (107,39 milyon dolar) katkı sağlarken, makine ve ekipman %0,35 (53,56 milyon dolar) ile ilk onu tamamladı. Bu küçük kategorilerin hiçbiri, kömür ve bakırın Moğolistan'ın ihracat ekonomisi üzerindeki hâkimiyetine meydan okumaya yaklaşamıyor.

Çin, Moğolistan'ın İhracatındaki Her On Dolardan Dokuzunu Satın Alıyor

Çin, 2023 yılında Moğolistan'ın ihracatının %91,18'ini, yani 13,85 milyar dolar değerinde malı satın aldı; tek bir ülkeye yönelik bu yoğunlaşma düzeyi dünyada çok az ekonominin ulaşabileceği bir seviyede. Moğolistan, iki çok daha büyük komşusunun arasında denize kıyısı olmayan bir ülke. Ürettiği neredeyse her ton kömür ve bakırın herhangi bir limana ulaşmadan önce kamyon veya demiryoluyla Çin sınırını geçmesi gerekiyor. İsviçre %4,39 (666,31 milyon dolar) ile açık ara ikinci sırada yer aldı. İsviçreli rafineriler son yıllarda dünyada yeni çıkarılan ve geri dönüştürülen altının yaklaşık %65 ila %70'ini işledi; bu alanda dört LBMA akreditasyonlu tesis öne çıkıyor: Valcambi, PAMP, Argor-Heraeus ve Metalor. Moğol altını, küresel mücevher ve rezerv piyasalarına giderken büyük olasılıkla bu tesislerden birinden geçiyor. Bu nedenle kendi altın madenleri olmayan bir ülke, Moğolistan'ın ikinci en büyük alıcısı olarak ortaya çıkıyor.

İlk iki alıcının ardından gelen ülkelerin payları karşılaştırıldığında oldukça küçük kalıyor. Güney Kore %0,99 (150,01 milyon dolar) satın alırken, Moğolistan'ın diğer büyük komşusu Rusya yalnızca %0,73 (111,19 milyon dolar) katkı sağladı. İtalya %0,65 (98,99 milyon dolar), Singapur ise %0,28 (42,06 milyon dolar) pay aldı. ABD %0,24 (36,55 milyon dolar) satın alırken, İran %0,23 (34,76 milyon dolar) katkı sağladı; "Diğer Asya, nes" grubu %0,17 (26,48 milyon dolar) ekledi ve Kazakistan %0,15 (22,02 milyon dolar) ile ilk onu tamamladı. Son sekiz destinasyon birlikte toplam ihracat değerinin %3,5'inden daha azını oluşturuyor; bu oran Çin'in payının yanında yuvarlama hatası sayılabilecek kadar küçük.

İhracat 2019'dan Bu Yana Neredeyse İki Katına Çıktı

İhracat değerleri pandemi boyunca yatay seyrederken ardından hızla yükseldi. Toplam ihracat 2019'da 7,62 milyar dolar seviyesindeydi ve 2020'de yalnızca 7,58 milyar dolara geriledi; bu, birçok ülkenin yaşadığı kesintiden daha hafif bir bozulmaydı. Bu sınırlı düşüş, Çin'e kara sınırından yapılan kömür sevkiyatlarının başka yerlerde deniz taşımacılığını etkileyen aynı kapanmalardan büyük ölçüde kaçınmış olmasını yansıtıyor olabilir. İhracat 2021'de 9,24 milyar dolara yükseldi, ardından 2022'de 12,56 milyar dolara ve 2023'te 15,18 milyar dolara keskin biçimde sıçradı.

Bu dört yıllık yükseliş, Moğolistan'ın toplam ihracatının 2019'dan bu yana neredeyse iki katına çıktığı anlamına geliyor ve artışın neredeyse tamamı Çin'e geçen artan kömür hacimlerinden kaynaklanıyor. Tek bir emtiaya ve tek bir alıcıya bu kadar bağımlı bir ülke açık riskler taşıyor. Çin çelik üretimindeki herhangi bir yavaşlama, Moğol kömürünün taşındığı sınır kapılarındaki herhangi bir aksama veya Pekin'in enerji politikasındaki herhangi bir değişiklik, Moğolistan'ın ihracat rakamlarını bu veri tabanındaki neredeyse diğer tüm ekonomilerden çok daha sert ve hızlı biçimde etkilerdi. Müşteri tabanını çeşitlendirmek Moğolistan'ın ticaret politikasında belirtilen bir hedef, ancak coğrafya bunu yavaş ilerleyen bir proje hâline getiriyor. Moğolistan, iki çok daha büyük komşusunun arasında denize kıyısı olmayan bir ülke ve Çin, ülkenin kömür ve bakırının ezici çoğunluğunu zaten satın alıyor. Bu akışları diğer pazarlara yönlendirmek, öncelikle temel bir sorunu çözmek anlamına geliyor: kendi kıyı şeridi olmayan bir ülkeden dökme emtialar nasıl taşınabilir?