Dane dotyczące eksportu Mongolii: 15,18 mld USD w 2023 r., wzrost o 20,92%

Węgiel i miedź stanowią większość tego, co Mongolia sprzedaje za granicę

Mongolia wyeksportowała w 2023 roku towary o wartości 15,18 mld dolarów, o 20,92% więcej niż 12,56 mld dolarów w 2022 roku. Paliwa mineralne, niemal w całości węgiel koksujący, zajęły pierwsze miejsce we wszystkich kategoriach, stanowiąc 61,11% całkowitego eksportu o wartości 9,28 mld dolarów. Eksport węgla z Mongolii wzrósł w 2023 roku o 110,5% rok do roku, osiągając 66,70 mln ton, z czego 99,5% trafiło do Chin. Większość tego węgla jest transportowana przez zaledwie kilka lądowych przejść granicznych, ciężarówkami lub koleją na południe, na terytorium Chin, zamiast drogą morską z któregoś z mongolskich portów, ponieważ Mongolia nie ma dostępu do morza. Rudy, żużel i popioły, głównie koncentrat miedzi, odpowiadały za kolejne 23,67% (3,59 mld dolarów). Górnictwo odpowiada łącznie za około 90% krajowego eksportu Mongolii i jedną trzecią jej PKB, a kopalnia miedzi i złota Oyu Tolgoi jest największym pracodawcą sektora prywatnego w kraju. Sam węgiel i rudy stanowią łącznie niemal 85% wszystkiego, co Mongolia wysyła za granicę. Sama kopalnia Oyu Tolgoi w ostatnich latach przeszła od wydobycia odkrywkowego do zakrojonej na dużą skalę rozbudowy podziemnej, co ma pozwolić na dalszy wzrost produkcji miedzi i złota przez kolejne dziesięciolecia, zamiast jej spadku po wyczerpaniu złóż znajdujących się bliżej powierzchni.

Metale szlachetne i biżuteria, głównie złoto, stanowiły 5,02% eksportu (762,00 mln dolarów). Wełna, w dużej mierze włókno kaszmirowe, odpowiadała za 2,64% (400,27 mln dolarów). Mongolia jest drugim co do wielkości producentem surowego kaszmiru na świecie po Chinach, dostarczając około 20% światowej produkcji. Miliony kóz hodowanych przez rodziny pasterskie na mongolskim stepie dostarczają surowego włókna dla tej branży, tworząc zupełnie inną podstawę gospodarczą niż kapitałochłonne kopalnie dominujące w pozostałej części listy eksportowej. Sól, kamień i wyroby cementowe stanowiły 1,79% (272,43 mln dolarów), a mięso dodało 1,13% (171,69 mln dolarów). Przetworzone ryby i mięso odpowiadały za 0,92% (139,60 mln dolarów), a owoce i orzechy za 0,76% (115,42 mln dolarów). Wyroby z miedzi stanowiły 0,71% (107,39 mln dolarów), a maszyny zamknęły pierwszą dziesiątkę z udziałem 0,35% (53,56 mln dolarów). Żadna z tych mniejszych kategorii nie zbliża się do podważenia dominacji węgla i miedzi w mongolskiej gospodarce eksportowej.

Chiny kupują dziewięć na każde dziesięć dolarów mongolskiego eksportu

W 2023 roku Chiny kupiły 91,18% mongolskiego eksportu o wartości 13,85 mld dolarów, co oznacza poziom koncentracji eksportu na jednym kraju, któremu dorównuje niewiele gospodarek na świecie. Mongolia jest krajem śródlądowym położonym między dwoma znacznie większymi sąsiadami. Niemal każda tona produkowanego przez nią węgla i miedzi musi przekroczyć granicę z Chinami ciężarówką lub koleją, zanim dotrze do jakiegokolwiek portu. Na odległym drugim miejscu znalazła się Szwajcaria z udziałem 4,39% (666,31 mln dolarów). W ostatnich latach szwajcarskie rafinerie przetwarzały około 65% do 70% nowo wydobytego i poddanego recyklingowi złota na świecie, a prym wiodły cztery zakłady akredytowane przez LBMA: Valcambi, PAMP, Argor-Heraeus i Metalor. Mongolskie złoto niemal na pewno trafia do jednej z tych rafinerii w drodze na światowe rynki biżuterii i rezerw złota. Dlatego kraj bez własnych kopalni złota pojawia się jako drugi największy odbiorca mongolskiego eksportu.

W porównaniu z dwoma największymi odbiorcami wszystkie pozostałe kierunki mają niewielkie znaczenie. Korea Południowa kupiła 0,99% (150,01 mln dolarów), a Rosja, drugi wielki sąsiad Mongolii, zaledwie 0,73% (111,19 mln dolarów). Włochy odpowiadały za 0,65% (98,99 mln dolarów), a Singapur za 0,28% (42,06 mln dolarów). Stany Zjednoczone kupiły 0,24% (36,55 mln dolarów), Iran odpowiadał za 0,23% (34,76 mln dolarów), grupa „Pozostałe kraje Azji, n.e.s.” stanowiła 0,17% (26,48 mln dolarów), a Kazachstan zamknął pierwszą dziesiątkę z udziałem 0,15% (22,02 mln dolarów). Łącznie osiem najmniejszych kierunków eksportowych odpowiada za mniej niż 3,5% całkowitej wartości eksportu, co w porównaniu z udziałem Chin jest niemal nieistotne.

Eksport niemal się podwoił od 2019 roku

Wartość eksportu pozostawała stabilna w okresie pandemii, zanim gwałtownie wzrosła. W 2019 roku wyniosła 7,62 mld dolarów, a w 2020 roku zmieniła się nieznacznie, osiągając 7,58 mld dolarów, co oznaczało łagodniejsze zakłócenia niż w wielu innych krajach. Ten niewielki spadek prawdopodobnie wynikał z tego, że transport węgla do Chin przez granicę lądową uniknął takich samych ograniczeń, jakie dotknęły transport morski w innych częściach świata. Eksport wzrósł do 9,24 mld dolarów w 2021 roku, a następnie gwałtownie zwiększył się do 12,56 mld dolarów w 2022 roku i 15,18 mld dolarów w 2023 roku.

Ten czteroletni okres wzrostu oznacza, że łączna wartość eksportu Mongolii niemal podwoiła się od 2019 roku, niemal wyłącznie dzięki rosnącym wolumenom węgla przekraczającym granicę z Chinami. Kraj tak zależny od jednego surowca i jednego odbiorcy jest narażony na oczywiste ryzyko. Każde spowolnienie chińskiej produkcji stali, każde zakłócenie na przejściach granicznych, którymi transportowany jest mongolski węgiel, lub każda zmiana polityki energetycznej Pekinu uderzyłaby w dane eksportowe Mongolii znacznie mocniej i szybciej niż w niemal każdą inną gospodarkę w tej bazie danych. Dywersyfikacja bazy odbiorców jest deklarowanym celem mongolskiej polityki handlowej, ale położenie geograficzne sprawia, że jest to powolny proces. Mongolia jest krajem śródlądowym położonym między dwoma ogromnymi sąsiadami, a Chiny już teraz pochłaniają zdecydowaną większość jej eksportu węgla i miedzi. Przekierowanie tych strumieni do innych rynków wymaga najpierw rozwiązania podstawowego problemu: jak transportować towary masowe z kraju, który nie ma własnego wybrzeża.